Chùa Thiền Tôn núi Thiên Thai qua bài thơ của Đại thi hào Nguyễn Du

望天台寺.

天台山在帝城東，

隔一條江似不通。

古寺秋埋黃葉裏，

先朝僧老白雲中。

可憐白髮供驅驛，

不與青山相始終。

記得年前曾一到，

景興猶掛舊時鐘。

Phiên âm: Vọng Thiên Thai tự

Thiên Thai sơn tại đế thành đông,

Cách nhất điều giang tự bất thông.

Cổ tự thu mai hoàng diệp lý,

Tiên triều tăng lão bạch vân trung.

Khả liên bạch phát cung khu dịch,

Bất dữ thanh sơn tương thủy chung.

Ký đắc niên tiền tằng nhất đáo,

Cảnh Hưng do quải cựu thời chung.

Bài thơ “Vọng Thiên Thai tự” của Nguyễn Du ra đời trong một lần ông trở lại viếng chùa Thiền Tôn ở núi Thiên Thai (Huế ngày nay) vào những năm đầu làm quan triều Nguyễn.

Từ kinh thành Phú Xuân nhìn về phía đông, núi Thiên Thai hiện lên như một chốn vừa gần vừa xa: đường đi phải vượt qua khe suối, mùa mưa nước dâng khiến lối cũ trở nên cách trở, “cách một dòng mà tưởng không thông”. Chính trong khoảnh khắc dừng chân bên dòng nước ấy, khi ngôi chùa cổ ẩn hiện sau tán lá, Nguyễn Du đã cảm tác bài thơ thất ngôn bát cú bằng chữ Hán.

Từ một điểm nhìn rất thực là vị trí địa lý, con đường lên núi, dòng nước nhỏ, bài thơ mở ra chiều sâu tâm trạng về cảnh chùa, dòng nước và dấu tích thời gian, trở thành phông nền cho những suy tư về quá khứ, về con người, và về chính thân phận của tác giả giữa biến động lịch sử và những khắc khoải trong lòng bởi:

"Thương thay tóc bạc còn sai dịch,

Chẳng được cùng non trọn trước sau."

可憐白髮供驅驛

不與青山相始終

--- --- ---

Phùng Anh Quốc/Thư viện Huệ Quang