Các truyền bản Tạp tiếu chư khoa 雜醮諸科

Các truyền bản Tạp tiếu chư khoa 雜醮諸科

Tạp tiếu chư khoa bản Yên Viên. Ảnh: Min

(Viết nhân dịp Thư viện Huệ Quang sắp ra mắt ấn bản phục chế Tạp Tiếu Chư Khoa ảnh ấn theo truyền bản Yên Viên-Tự Đức thứ 12-1858)

Thích Không Hạnh

Tạp tiếu chư khoa là bộ khoa cúng thông dụng ở miền Bắc nước ta từ xưa, và đến ngày nay vẫn còn thịnh hành ở các tỉnh miền Bắc. Nội dung khoa cúng dùng cho cả hai hàng chân tục (người tu người phàm). Qua các sách hiện còn lưu hành ta được biết có 3 truyền bản Tạp tiếu chư khoa.

1. Bản Liễu Chàng 柳幢 hay Cựu bản được khắc ở xã Liễu Chàng, huyện Gia Lộc, phủ Ninh Giang vào niên hiệu Tự Đức thứ 2 (1848). Trọn bộ 5 tập 37 khoa 380 trang. Mỗi trang chia làm 6 hàng không kẻ cột. Mỗi hàng 13 chữ (tính theo hàng nhiều chữ nhất). Chữ viết thô quệch. Sách không có lời giới thiệu. Niên đại được ghi ở đầu tập 1, nơi tàng bản được ghi ở đầu tập 2.

Trang đầu bản Liễu Chàng tập 1. Ảnh: http: lib.nomfoundation.org

Trang đầu bản Liễu Chàng tập 2. Ảnh: http: lib.nomfoundation.org

Lễ thiên đế giáng sinh khoa bản Liễu Chàng.  Ảnh: http: lib.nomfoundation.org

2. Bản Yên Viên 安圜 được thầy trò sa môn Huệ Tập Thích Huỳnh Huỳnh và Tinh Tiến Thích Sâm Sâm tổ chức tuyển tập san khắc vào niên hiệu Tự Đức Thứ 12 (1858). Mộc bản lưu tại chùa Diên Phúc, xã An Viễn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Ninh. Trọn bộ 7 tập với 444 trang. Mỗi trang chia làm 7 hàng có kẻ cột. Mỗi hàng 16 chữ. Chữ viết trau chuốt. Đầu tập 1 có lời giới thiệu 5 trang.

Sách có hai lời tựa. Tựa thứ nhất Tạp tiếu chư khoa tân tự của sa môn Tinh Tiến dài 3 trang. Tựa thứ hai là lời giới thiệu của hòa thượng Phúc Điền không có tên, dài 2 trang.

Theo lời tựa của ngài Tinh Tiến thì Tạp tiếu chư khoa được truyền sang nước ta vào giữa thời nhà Minh.

                       Tạp tiếu chư khoa tân tự của sa môn Tinh Tiến

Lời giới thiệu của ngài Phúc Điền có đoạn cho biết vào thời đó có bản Tạp tiếu của người họ Liễu san khắc để buôn bán nên câu chữ sai sót luộm thuộm, thiếu trang nghiêm. Thầy trò ngài Tinh Tiến đã tuyển chọn san bổ và tổ chức trùng khắc thận trọng thật là một việc làm rất đáng tán thán.

                          Lời giới thiệu của hòa thượng Phúc Điền

Văn bản của người họ Liễu không biết có phải là bản Liễu Chàng ra đời trước đó 10 năm không?

3. Bản Xuân Lôi 春雷 được khắc vào niên hiệu Thành Thái thứ 4 (1892) tàng bản tại chùa xã Xuân Lôi, huyện Vũ Giàng, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Văn bản gồm 5 tập 57 khoa. Mỗi trang có 6 hàng không kẻ cột gống bản Liễu Chàng, mỗi hàng 15 chữ. Chữ viết chân phương.


Cung đính Tạp tiếu chư khoa tiểu dẫn bản Xuân Lôi

Sách có bài tựa Cung đính Tạp tiếu chư khoa tiểu dẫn của ngài Chính Đại chùa Hưng Phúc dài 1 trang. Bài tựa này lại cho rằng bản Liễu Chàng và bản Yên Viên câu chữ luộm thuộm sai sót, khoảng giữa lại khuyết lược, nên san bổ lại thành bản Xuân Lôi hoàn chỉnh hơn.

Bản của người họ Liễu[1] có phải là truyền bản Liễu Chàng không?

Đối chiếu ba truyền bản ta nhận thấy số lượng và thứ tự các khoa không giống nhau. Có nhiều khoa xuất hiện ở cả ba bản, một số ít khoa xuất hiện ở hai bản và một số hiếm chỉ xuất hiện “độc quyển” ở một bản, như khoa Giải kết của bản Yên Viên, khoa Dự cáo nghi của bản Xuân Lôi...

Thường thì các sách khoa cúng, trừ một số sách của đạo Lão, đạo Khổng hay sách cúng Mẫu, cúng chư Thánh là được khắc trong dân hoặc ở các đình, đền; đa phần các sách có liên quan đến hai hàng chân tục đều được khắc mộc bản ở các chùa. Hơn nữa một văn bản thuộc loại lớn có nhiều tập như Tạp tiếu chư khoa, sức của tư nhân rất khó làm nổi, trừ khi đó là hàng đại quan hoặc phường buôn. Bản Liễu Chàng lại không đề tổ chức nào khắc bản, chỉ đề: Ninh Giang phủ, Gia Lộc huyện, Liễu Chàng xã thôn ký tân san khắc Tạp tiếu chư khoa.

Số lượng chỉ có 37 khoa cúng so với 56 của Yên Viên và 57 của Xuân Lôi cũng nói lên xu hướng muốn chọn những khoa thông dụng để bán được nhiều của nhà buôn. Ván khắc có thể ít được đầu tư, mực in kém chất lượng hơn so với các bản được khắc ván và in ấn trong chùa.

Việc xuất hiện bản Yên Viên chỉ 10 năm sau bản Liễu Chàng ra đời mặt nào đó cũng cho thấy sự khiếm khuyết của bản Liễu Chàng. Thông thường một văn bản có dung lượng lớn như vậy ra đời phải mất vài chục năm sau mới xuất hiện văn bản tân san khi văn bản cũ hầu như không còn.

Có thể từ cuối Lê đã xuất hiện và lưu hành bản Tạp tiếu chư khoa tương đối đầy đủ. Về sau nhận thấy có nhiều người sử dụng nên người họ Liễu đã nhờ thợ Liễu Chàng khắc ván những khoa thông dụng nhất trong bộ khoa cúng này. Theo chúng tôi bản của người họ Liễu chính là bản Liễu Chàng hay Cựu bản. Tuy nhiên, mọi suy luận đều có thể sai. Để chắc chắn hơn điều này, chúng ta cần sưu tầm thêm tư liệu và quý vị cao minh bổ chính.

Bản Yên Viên có sai sót và lược khoa như ngài Chính Đại đề cập trong bản Xuân Lôi không?

Đối chiếu ba văn bản, chúng tôi nhận thấy bản Yên Viên được khắc khá đẹp, chữ trau chuốt. Khi xử lý văn bản, chúng tôi nhận thấy trong một trang văn bản, một chữ nào đó hễ xuất hiện lần thứ hai thứ ba là thường được viết khác đi (dị thể tự hay tục tự). Đây là một điều rất thú vị khi đọc trực tiếp văn bản xưa. Những người có công tuyển chọn và khắc ván trong từng khoa cũng được ghi rõ. Về mặt hình thức, bản Yên Viên vượt trội bản Liễu Chàng và Xuân Lôi.

Ảnh: Min

Về nội dung, qua đối chiếu bước đầu giữa các truyền bản và theo các vị am hiểu và đang áp dụng khoa cúng Tạp tiếu ở miền Bắc hiện nay thì bản Yên Viên có lời văn sáng sủa nhất và không có lược khoa. “Thủ phạm” lược khoa nhất chính là bản Xuân Lôi (lược khoa ở đây chỉ cho những khoa bị bỏ lửng khi những đoạn văn quen thuộc được lặp lại).

Theo lời ngài Chính Đại trong bài tựa, mộc bản Xuân Lôi khắc nửa chừng thì hết kinh phí, vào lúc ấy có Quang lộc tự thị lang là Nguyễn đại nhân đến tham yết, nhân đây Ngài kể lại sự tình và được Nguyễn đại nhân cúng 200 quan, nên mộc bản Xuân Lôi mới được khắc xong.

Qua những dữ liệu trên có thể kết luận rằng. Khi ngài Chính Đại có trong tay hai bản Liễu Chàng và Yên Viên ngài có thể chỉ đọc lướt qua bản Liễu Chàng, còn bản Yên Viên thì không có đủ bộ 7 tập. Hơn nữa khi đã xúc tiến và kêu gọi hoàn thành mộc bản Xuân Lôi cho bản tự, có lẽ ngài cũng đã có phần “than vãn” để được tiếp kinh phí từ Nguyễn đại nhân, nên vô tình đã nhận xét có phần không đúng về truyền bản Yên Viên.

Tạp tiếu chư khoa bản Yên Viên. Ảnh: Min

Qua việc đối chiếu, Thư viện Huệ Quang quyết định chọn bản Yên Viên để phục chế. Nhân đây chúng tôi xin chân thành tri ân thượng tọa Thích Giác Thành, chú Ngô Phú Phẩm và các thân hữu miền Bắc đã cho Thư viện mượn sách gốc bộ Tạp tiếu chư khoa 7 tập theo truyền bản Yên Viên để thực hiện công tác phục chế này. Ngày nay, để có được trọn bộ gốc Tạp tiếu theo truyền bản Yên Viên là một điều rất hi hữu.

Tạp tiếu chư khoa ấn bản phục chế của Huệ Quang. Ảnh: Mặc Hiên

Huệ Quang, Hạ Nguyên năm Đinh Dậu 2017

TKH

BẢNG LIỆT KÊ CÁC KHOA CÚNG

TRONG BA TRUYỀN BẢN TẠP TIẾU CHƯ KHOA

BẢN

BẢN XUÂN LÔI

BẢN LIỄU CHÀNG

BẢN YÊN VIÊN

QUYỂN 1

1

Thỉnh Phật giản khoa

Lễ thiên đế giáng sinh khoa

Lễ kì thiên khoa

2

Lễ thiên thì khoa

Lễ thiên đài khoa

Lễ Nam Tào Bắc Đẩu khoa

3

Kì thiên khoa

Lễ thiên thì khoa

Lễ ….. tinh khoa

4

Nhương tinh khoa

Nhương tinh khoa

Lễ đương niên đương cảnh khoa

5

Dự cáo nghi khoa

Lễ bạch hổ giải tứ cửu hạn khoa

Lễ di cung hoán số khoa

6

Nam Tào Bắc Đẩu khoa

Giải quan sát khoa

Lễ an bản mệnh khoa

7

Đương niên cảnh khoa

Lễ tống hỏa tai khoa

Lễ tam phủ khoa

8

Nghênh triệu thành hoàn khoa

Lễ thiên cẩu khoa

Lễ Thiên Thì khoa

9

Sám tạ thành hoàng nghi khoa

 

Lễ chư Phật Quan Âm cứu bịnh khoa

10

Lễ sám tiên sư khoa

 

 

11

Lễ vô thường khoa

 

 

12

Thí thực nghi khoa

 

 

QUYỂN 2

1

Cửu trùng thiên tiên khoa

Kì thiên lễ đế thích khoa

Nghinh triệu thành hoàn khoa

2

Sùng sơn thần tiên khoa

Lễ tam phủ thục mện khoa

Sám tạ thành hoàn khoa

3

Cung bán thiên công chúa khoa

Lễ  Bắc Đẩu khoa

Thỉnh Phật bảo đồng bảo thai khoa

4

Lục cung công chúa khoa

Lễ hoàng tuyền thục mệnh khoa

Hoàng tuyền thục mệnh khoa

5

Lễ chưởng minh y thần khoa

Di cung hoán số khoa

Giải oan thường mệnh khoa

6

Bảo đồng bảo thai khoa

An bản mệnh khoa

Lễ thần nông chấn tích trùng nhi tỉnh khoa

7

Lễ hoàng tuyền thục mệnh khoa

Giải oan thường mệnh khoa

Lễ sám tạ long thần khoa

8

Giải oan thường mệnh nghi

Thỉnh Phật bảo đồng bảo thai khoa

Thỉnh Phật trừ ôn khoa

9

Nhương hoàng trùng khoa

 

 

10

Thỉnh Phật trừ ôn nghi

 

 

11

Lễ sám thổ công khoa

 

 

QUYỂN 3

1

Quan Âm cứu bệnh khoa

Phần sài khoa

Lễ thiên đế giáng sinh khoa

2

Sám tạ long thần khoa

Lễ đương niên đương cảnh khoa

Lễ thỉnh thiên đài khoa

3

Di cung hoán số khoa

An trấn hỏa đàn khoa

Thỉnh Không Lộ khoa

4

Yên bản mệnh khoa

Cửu ngưu sát thổ khoa

Thỉnh thánh kì an khánh trạch khoa (tống sài)

5

Lễ tam phủ thục mệnh khoa

Lễ sám tiên sư khoa

Lễ minh vương thục án khoa

6

Lễ thiên đế bảo đồng khoa

Lễ sám thổ công khoa

Lễ tam phủ đối khám khoa

7

Lễ thiên đài khoa

Lễ sám hại quân khoa

Tán đăng ôn nghi

8

Thỉnh Không Lộ thánh tổ khoa

 

Ôn

9

Phần sài khánh trạch khoa

 

Thiết thực ôn bộ nghi

10

An trấn cấm đàn kết giới nghi

 

 

11

An trấn hòa đàn khoa

 

 

12

Cửu ngưu sát thổ khoa

 

 

QUYỂN 4

1

Tống hỏa tai khoa

Nghinh triệu thành hoàn khoa

Ân trấn cấm đàn kết giới nghi

2

Lễ bạch hổ giải tứ cửu hạn khoa

Sám tạ thành hoàn khoa

Lễ an trấn hỏa đàn khoa

3

Lễ thiên cầu khoa

Sám tạ long thần khoa

Lễ cửu ngưu sát thổ khoa

4

Cát đoạn trầm phù cửu tinh khoa

Lễ minh vương thục án khoa

Lễ sám tiên sư khoa

5

Cát đoạn thông hành khoa

Lễ thánh Không Lộ khoa

Lễ sám thổ công khoa

6

Sám viện thiên liên công chúa khoa

Lễ nam hóa ba khoa

Lễ sám hại quan khoa

7

Giải quan sát khoa

Lễ vô thường khoa

Lễ nam hóa ba khoa

8

Tán đăng ôn nghi

Lễ thần nông chấn tích trùng nhi tỉnh khoa

Lễ vô thường khoa

9

Thiết thực ôn bộ nghi

 

 

10

Lễ quy quân khoa

 

 

QUYỂN 5

1

Chư thần thông dụng khoa

Thỉnh Phật Quan Âm cứu nạn khoa

Lễ chư thần tổng khoa

2

Động đình thủy tộc khoa

Lễ tam phủ đối khám khoa

Lễ giải triêm công lộ trần khoa

3

Hà bá triệu hồn khoa

Cát đoạn trầm phù cửu tỉnh khoa

Lễ sơn tinh mộc thụ yêu tinh quý nhân khoa

4

Lôi công tích lịch khoa

An trấn cấm đàn kết giới khoa

Lễ an địa vĩnh hoàn thổ khoa

5

Sơn tinh mộc thụ khoa

Thỉnh thánh trừ ôn khoa

Lễ chiêu hồn khoa

6

An mạch hoàn thổ khoa

Cát đoạn đại khoa

Lễ tạ phần mộ khoa

7

Chiêu hồn khoa

 

Lễ giải … ác mộng khoa

8

Sám tạ phần mộ khoa

 

 

9

Giải ác mộng khoa

 

 

10

Hiến hóa bà khoa

 

 

11

Tam Phủ thục án khoa

 

 

12

Tam phủ đối khám khoa

 

 

QUYỂN 6

1

 

 

Lễ cát đoạn trầm phù cửu tỉnh nghi

2

 

 

Lễ cát đoạn đại khoa

3

 

 

Sám tạ Nguyễn thiên tiên công khoa

4

 

 

Lễ giải quan sát khoa

5

 

 

Lễ động đình thủy tộc khoa

6

 

 

Lễ hà bá triệu hồn khoa

QUYỂN 7

1

 

 

Lể cung chưởng minh y khoa

2

 

 

Lễ cữu trùng khoa

3

 

 

Lễ chủ thiên hạ khoa

4

 

 

Lễ bán thiên công chủ khoa

5

 

 

Lễ lục cung phủ chẩn đậu khoa

6

 

 

Lễ tống hỏa tai khoa

7

 

 

Lễ bạch hổ giải tứ cửu hạn khoa

8

 

 

Lễ thiên cẩu khoa

 

 

 

 

TG

57

37

56


SẮP RA MẮT ẤN BẢN PHỤC CHẾ

TẠP TIẾU CHƯ KHOA

(Ảnh ấn theo truyền bản Yên Viên, 7 tập, Tự Đức thứ 12-1858)

Sau gần một năm miệt mài xử lý, cuối cùng bộ Tạp tiếu chư khoa cũng đã hoàn thành. Hiện sách đang trong giai đoạn in mẫu để kiểm tra lần cuối. Dự kiến ấn bản giấy dó bản Bắc và bản Nam sẽ ra mắt bạn đọc vào đầu tháng 11 Âm lịch 2017. Vì sách được làm thủ công tương đối chậm, bạn đọc cần sách sớm có thể liên hệ Thư quán của Thư viện Huệ Quang đặt sách trước để được nhận sách trong đợt đầu.

Tại Hà Nội đặt sách ở:

  • Chị Thanh Hà (chùa Quán Sứ): 0914 923 656
  • Anh Nguyễn Văn Thanh (Viện Hán Nôm): 0902 124 163
  • Anh Lê Quốc Việt: 0913 366 224

Tại Bắc Ninh đặt sách ở chú Ngô Phú Phẩm: 0977 379 607

THƯ VIỆN HUỆ QUANG


[1]Có ba âm: Liệu, Liễu và Lục. Chúng tôi chọn âm Liễu.

CHIA SẺ

Tưởng niệm Ân Sư

Tưởng niệm Ân Sư

Tra cứu thư mục

Tặng sách - sách tặng

Tặng sách - sách tặng

Liên kết ngoài

Liên kết ngoài
Liên kết ngoài
Liên kết ngoài
Liên kết ngoài
Liên kết ngoài
Liên kết ngoài