Trang chủ Ấn phẩm Thư Viện Ảnh Ấn Hai tờ báo Phật giáo đầu tiên: Pháp Âm & Phật Hóa Tân Thanh Niên

Hai tờ báo Phật giáo đầu tiên: Pháp Âm & Phật Hóa Tân Thanh Niên

Chủ trương HT. Khánh Hòa (Pháp Âm); Sư Thiện Chiếu (PHTTN)

Kích thước 16 x 24

Số lượng 1 tập

Hình thức bìa Bìa cứng, ép kim

Năm xuất bản 1929

Nhà xuất bản Huệ Quang
Đơn giá

HAI TỜ BÁO PHẬT GIÁO ĐẦU TIÊN: PHÁP ÂM, PHẬT HÓA TÂN THANH NIÊN

(Lời giới thiệu ấn bản bìa cứng 2020)

 Trên Văn Hóa Phật Giáo số 47, 12/2007, trang 31-33 có bài “Tờ báo Phật giáo đầu tiên và tâm nguyện chấn hưng Phật giáo của hòa thượng Khánh Hòa” của Nguyễn Ngọc Phan có viết kỹ về tờ Pháp Âm.

Trên Giác Ngộ số 147, 6/2008, trang 18-23 có bài “Về những tờ báo đầu tiên của báo chí Phật giáo Việt Nam” của Nguyễn Đại Đồng viết về tờ Pháp Âm  Phật Hóa Tân Thanh Niên cũng khá chi tiết.

Chúng tôi xin phép quý tác giả được đăng lại toàn văn để thay lời giới thiệu, công việc chúng tôi vẫn làm mỗi khi Thư viện Huệ Quang số hóa-ấn hành một bộ báo chí Phật giáo, để bạn đọc tiện tham khảo. Nhân đây cho chúng tôi gởi lời tri ân tới tác giả Nguyễn Ngọc Phan và Nguyễn Đại Đồng.

Đây là hai tờ báo đầu tiên của Phật giáo. Tờ Pháp Âm do hòa thượng Khánh Hòa chủ nhiệm (kiêm chủ bút) được ra đời vào tháng 8 -1929. Tờ Phật Hóa Tân Thanh Niên được cho là do sư Thiện Chiếu đạo diễn. Thời gian ra báo được đoán định sau Pháp Âm một tháng, khoảng tầm tháng 9 hoặc tháng 10 năm 1929. Cả hai tờ báo chỉ ra được một số duy nhất, cùng có 48 trang.

Vì tầm quan trọng của hai tờ báo đầu tiên này, mà số trang lại ít, chữ mờ, chúng tôi cho đánh máy lại in kèm với file ảnh, cùng in vào một tập bìa cứng, gọi chung nhan đề là HAI TỜ BÁO PHẬT GIÁO ĐẦU TIÊN: PHÁP ÂM, PHẬT HÓA TÂN THANH NIÊN.

Tờ Pháp Âm do Thư viện sưu tầm được, tờ Phật Hóa Tân Thanh Niên chúng tôi mượn của Thư viện Phật học Xá Lợi. Nhân đây Thư viện Huệ Quang xin cảm ơn Thư viện Xá Lợi, cảm ơn cô thủ thư Diệu Châu, Diệu Hạnh đã cho chúng tôi mượn những tờ báo, những số báo thiếu trong việc số hóa-ấn hành báo chí Phật giáo.

Huệ Quang, cuối thu 2019

Thích Không Hạnh

 

Tờ báo Phật giáo đầu tiên

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 47 | NGUYỂN NGỌC PHAN

Tờ báo Phật giáo đầu tiên và tâm nguyện chấn hưng Phật giáo của HT. Khánh Hòa.

Trong lịch sử báo chí VN, Pháp Âm là tờ báo Phật giáo đầu tiên, được xuất bản ngày 31-8-1929, chủ nhiệm là HT. Khánh Hòa (1877-1947) thế danh Lê Khánh Hòa, pháp danh Như Trì, pháp hiệu KHánh Hòa, sinh năm Mậu Thân (1877) tại làng Phú  Lễ, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Sư là một vị cao tăng, một nhà yêu nước thời bấy giờ. Năm 1929, sư có số đệ tử thân tín ở chùa Sắc Tứ Linh Thứu, làng Thạnh Phú, Mỹ Tho, (nay là xã Thạnh Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang), vì vậy tờ Pháp Âm được phát hành ở chùa này, đồng thời cũng là nơi trị sự: “Thơ từ, mandat thì gởi ông Lê Khánh Hòa, chùa Sắc tứ, làng Thạnh Phú-Xoài Hột, Mỹ Tho”.

Tờ Pháp Âm được in ở nhà in Thạnh Mậu, Saigon. Báo có 48 trang, khổ 14x20cm. Hai bên có hai dòng chữ Quốc ngữ và chữ Hán nêu chủ trương của tờ báo là “Từ bi, Bác ái, Tự giác và Giác tha” Báo có 8 chuyên mục.

– Đầu tiên là bài Mấy lời bày tỏ do Bổn viện đồng nhơn kêu gọi tín đồ Phật giáo viết bài và đóng góp tài chánh để lập Thư xã và Phật học viện theo gương Thái Hư pháp sư ở Trung Quốc.

– Bàn về Phật học hội:  Nội dung kêu gọi cần phải chấn hưng Phật giáo, theo gương Pháp Hư pháp sư. Tác giả là Nguyễn Khoa Tùng, pháp danh Thanh Nguyên.

– Phật giả: Của Minh Châu Tử, đây là bài xã luận bàn về chữ Phật tánh; khuyên người theo đạo Phật nên phân biệt thật và giả. Phê phán những người lợi dụng tôn giáo…

– Bài Tự trần và Hành trình nhựt ký của Hòa thượng Khánh Hòa, thuật lại việc đi ra miền Trung, khắp Nam kỳ, qua Campuchia, để vận động sáng lập Tòng Lâm Phật giáo hội, chấn hưng Phật giáo.

– Những điều cần yếu cho người tại gia tín ngưỡng Phật giáo; giáo lý căn bản như quy y Tam bảo, giữ giới, lạy Phật, tán Phật, trì tụng, sám hối, cúng Phật, ăn chay, niệm Phật, phát nguyện.

– Phật giáo luận lý học: Triết học Phật giáo. Nguyên tác chữ Hán  do Hoàng Phi Long dịch đoạn đầu.

– Ai tri âm đó biết cho ai: Đây là một bài ngắn, tự đặt câu hỏi  và trả lời, mục đích lập Thư xã.

– Mục Văn uyển: Bài Tịnh tâm (thơ lục bát) và 2 bài thơ Đường luật “Vịnh đá Vọng phu”, “Chúc mừng Phật học thư xã” của Hòa thượng Bích Liên.

Theo dự kiến của người sáng lập, Pháp âm là nguyệt san, mỗi số bán 0,30 đ, mỗi tập loại 6 quyển (6 tháng) giá 1,500đ, loại 12 quyển (12 tháng) giá 3,000đ. Nhưng tờ báo này chỉ ra được 1 số duy nhất. Theo lịch sử địa phương, sau khi thành lập Đảng Cộng Sản VN, tờ báo Dân cày– tiếng nói của Tỉnh Đảng bộ Mỹ Tho cùng được biên tập, phát hành tại chùa Sắc tứ Linh Thứu. Chính quyền thực dân biết được, chùa bị lục soát, vị Thủ tọa bị truy nã. Hòa thượng Khánh Hòa phải ôm kinh sách đến Sở Mật thám giải trình. Sau biến cố này, tờ Pháp âm không ra được số kế tiếp và nó trở thành kỷ yếu của cuộc vận động chấn hưng Phật giáo mà ở đó ta thấy các bài viết của HT. Khánh Hòa rất có giá trị trong việc tìm hiểu phong trào Chấn hưng Phật giáo ở Nam Kỳ trong những năm đầu của thế kỷ XX.

Trong bài Tự trần, HT. Khánh Hòa viết: “Muốn truyền bá tư tưởng Phật giáo thì cần nhứt các học giả nên hiệp tác với nhau, chung cùng tư phủ, cất nhà thư xã, thỉnh ba tạng kinh đồng nghiên cứu, rồi dịch ra chữ quốc ngữ, phổ thông trong thiên hạ, khiến cho mỗi người xem đọc đều được phép nhà đạo, ai làm trái thì chừa ai làm phải thì theo. Kẻ giả đồ kia cải nghiệp thì Phật pháp mới chuyển tăng hưng vượng” Hòa thượng nhấn mạnh: “Phật giáo suy đồi là bởi Tằng đồ thất học. Nay chỉ còn đôi ông bạn học rộng hiểu xa, nhưng lải rải ở nơi lục châu (tức lục tỉnh Nam kỳ – NV), chưa biết có ai đồng chí nhiệt thành mà đề xướng thật hành cái phương pháp ấy”(1).

Tâm lực cao cả đó là hành trang theo ông trên mọi nẻo đường từ tỉnh này sang tỉnh khác, và ông cũng đã gặp một số đồng chí nhiệt tâm: “Sang năm Đinh Mão (1927) tháng 2 tôi qua đám thượng lương chùa Long Khánh Trà Vinh, luôn dịp lại bàn qua cái vấn đề xưa kia với ông Huệ Quang một lần nữa. Cùng nhau trù sách, hầu ra Trung kỳ kiết hạ, được quan sát Phật giáo cổ, địa thế nào thì chiêu tập thêm một vài đồng chí. Tinh cờ cho câu chuyện, bỗng dưng mà gặp thấy Sa môn Thiện Chiếu là tọa chủ ở chùa Linh Sơn (Saigon). Người cũng lại tỏ cảnh đoạn trường của Phật giáo tâm đầu ý hiệp, từ đây mới còn chút hy vọng tương lai…” (2).

Ước nguyện chấn hưng Phật giáo của Hòa thượng này được thể hiện bằng 3 mục tiêu hành động cụ thể là Chỉnh đốn Tăng già, kiến lập Phật học đường, diễn dịch và xuất bản kinh sách bằng chữ Quốc ngữ. Trong suốt thời gian HT.Khánh Hòa đi đến các ngôi chùa nổi danh ở Nam Kỳ và sang xứ Chùa Tháp để kêu gọi Tăng Ni tín đồ Phật giáo đoàn kết chấn hưng Phật giáo được thể hiện qua bài Hành trình nhựt ký. Đây là bài ký sự quan trọng, chiếm 12 trang trên tờ Pháp Âm và được viết với giọng văn truyền cảm, có sức thu hút. Như mẫu đối thoại dưới đây ở chùa Tam Bảo (Rạch Giá):

– Bạch Hòa thượng, từ xưa nay trong đạo Phật ở nước ta chưa có một trường học nào cho xứng đáng để đào tạo những hàng tăng lữ sau này, nếu đạo Phật mà muốn có đủ nhơn tài để trước kinh, hoặc dịch luận, mà ngăn đỡ cái chánh đạo ở đời mạt pháp này, tưởng ngoài trường học ra thì không tìm đâu được. Vã lại các ông sư mà không hiểu lịch sử Phật, không biết pháp luật Phật, cũng bởi cái hại không có trường học mà ra, nên tôi tưởng lo lập Phật học đường là cái cấp vụ của đạo Phật vậy. Hòa thượng nghĩ sao?

– Việc ấy cũng đáng làm, đặng để qui kinh cho hậu lai, song công việc của tôi lúc này xem bề bộn lắm, không thể lo được, phần làng mới cúng cho cảnh chùa ông Bồn, và tôi cũng đương lo làm cái cầu trên Hòn Quới chưa xong….(3)

Hành trình nhựt ký không phải là thiên ký sự ghi chép tỉ mỉ công việc đi cổ động chấn hưng Phật giáo; ngoài những mẫu đối thoại sinh động phản ảnh nhiệt tâm của người viết, bài ký mô tả nhiều chi tiết, cảnh vật những nơi tác giả trải qua, đồng thời bày tỏ tâm trạng thất vọng của mình trước sự bàng quang của đồng đạo “…Tối qua tôi cũng bàn việc lập học đường nữa, té ra Hòa thượng cũng từ quyết, cứ nói mắc công kia việc nọ không thể chung lo. Ôi!Thật buồn. Sáng lên bong tàu ngồi ngó mông ra biển Nam Hải để giải muộn:

Mênh mông vịnh biển Xiêm La

Muốn tìm đồng chí biết qua phương nào.”

Trong thế kỷ hiếm hoi của văn xuôi Nam Bộ đầu thế kỷ XX, ngoài Chuyến đi Bắc Kỳ của Trương Vĩnh Ký, sau đó là một số bài ký ngắn đăng trên Nông Cổ Mín Đàm của vài tác giả khác. Có thể nói Hành trình nhựt ký của HT. Khánh Hòa là bài ký có cách hành văn độc đáo, gần với thế kỷ hiện đại, mặc dù ông thuộc thế hệ trước nhà văn Hồ Biểu Chánh (1885-1958) gần một thập niên.

Tài liệu tham khảo:

– Tạp chí Pháp âm, nhà in Thanh Mậu (1929)

– Danh Tăng VN tập 1, Thích Đồng Bổn chủ biên – Thành hội PGTP.HCM xuất bản.

– Báo chí ở TP.HCM. Trương Ngọc Tường –Nguyễn Ngọc Phan. NXB Văn Hóa Saigon 2007.

(1): Tự trần, Pháp âm , tr. 18, nguyên văn

(2): Tự trần, Pháp âm., Tr.18

(3): Hành trình nhựt ký, Pháp âm, tr.45

Về những tờ báo đầu tiên của báo chí Phật giáo Việt nam

Pháp Âm và Phật Hóa Tân Thanh Niên: là hai tờ báo Phật giáo đầu tiên trong lịch sử báo chí Việt Nam.

Nguyệt san Pháp Âm

Theo Hòa thượng Lê Khánh Hòa hiệu Như Trí, trụ trì chùa Tiên Linh, Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre, thì năm Mậu Thìn (1928), ông cùng với các sư Huệ Quang, Từ Nhẫn, Chơn Huê, Thiện Chiếu thành lập Phật học Thư xã (PHTX), trụ sở đặt tại chùa Linh Sơn (đường Douaumont, nay là đường Cô Giang) quận 1, thành phố Hồ Chí Minh. Được sự ủng hộ tài chính của các cư sĩ Trần Nguyên Chấn, Ngô Văn Chương và các sư Thiện Niệm, Từ Phong, các ông quyết định ra báo Pháp Âm làm cơ quan ngôn luận của PHTX(1).

Công tác chuẩn bị được tiến hành từ tháng 2 năm Kỷ Tỵ (3-1929) bắt đầu bằng việc tìm người có trình độ viết bài. Hơn một tháng sau, tại chùa Linh Sơn, các đồng chí của ông đã bắt tay vào biên tập nội dung tờ báo. Pháp Âm được xuất bản ngày 31-8-1929, in tại nhà in Thạnh Thị Mậu, 186 Rue d’Espague, Sài Gòn và phát hành tại chùa Sắc tứ Linh Thứu, làng Thạnh Phú - Xoài Hột, tỉnh Mỹ Tho (nay là xã Thạnh Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang).

Pháp Âm số 1 có 48 trang không kể bìa 1, bìa 2 và bìa 4, khổ báo là (14 x 20cm). Bìa 1 và 2: trên cùng là chữ Pháp Âm bằng Quốc ngữ, ở dưới là dòng chữ Chủ nhiệm Lê Khánh Hòa, Hòa thượng chùa Tiên Linh. Tập thứ 1, giá 0$30. Ở giữa là chữ Pháp Âm bằng chữ Hán, hai bên có hai dòng chữ Hán (trên) và Quốc ngữ (dưới) nêu tôn chỉ của Phật giáo là “Tự giác Giác tha” (bên trái) và “Từ bi Bác ái” (bên phải), ở dưới ghi: một tập; 12 quyển giá là 3$00; 6 quyển giá 1$50, suy ra báo mỗi tháng ra 1 kỳ (nguyệt san). Dưới cùng ghi: Thơ từ và mandat xin gửi cho ông Lê Khánh Hòa, chùa Sắc Tứ, làng Thạnh Phú, Xoài Hột - Mỹ Tho.

Bìa 4 đăng Lời cảm tạ của Chủ trì chùa Linh Sơn kiêm Quản lý PHTX Sài Gòn (tức sư Thiện Chiếu), cám ơn chư đàn việt cư sĩ tỉnh Trà Vinh hiến cúng Đại tạng kinh toàn bản 771 bộ để tại PHTX - chùa Linh Sơn, Sài Gòn.

Nội dung Pháp Âm có 9 yếu mục:

  1. a) Đầu tiên, từ trang 3 - 5 là Mấy lời bày tỏ do Bổn viện đồng nhơn kính khải, kêu gọi Phật tử viết bài và đóng góp tài chính để tổ chức Thư xã và lập Phật học viện, ra báo Phật học như Thái Hư Hòa thượng bên Trung Quốc đã làm. Qua cách hành văn, chúng tôi cho rằng tác giả bài này là sư Thiện Chiếu.
  2. b) Bàn về Phật học, tác giả Nguyễn Khoa Tùng hiệu là Thanh Nguyên trong hơn 4 trang báo đã lược kể Phong trào Chấn hưng Phật giáo (CHPG) ở Âu châu, ở Trung Hoa, Xiêm La (Thái Lan) và các báo Đông Pháp, Khai Hóa năm 1927, 1928 ở nước ta đã đăng những bài về CHPG và kêu gọi tiến hành CHPG thông qua việc bày tỏ sự ủng hộ đối với những việc làm của PHTX.
  3. c) Phật giả: từ trang 9 đến trang 16, tác giả Minh Châu Tử bàn về Phật tính: “hết thảy chúng sinh đều có Phật tính, mà thấy được Phật tính của mình, ấy là thấy Phật”; ông khuyên mọi người cần phân biệt Phật thật và Phật giả và lên án những kẻ lợi dụng đạo Phật làm bậy. Với lý luận chặt chẽ, lời văn quyết liệt, theo chúng tôi, Minh Châu Tử có thể là bút hiệu của sư Thiện Chiếu hoặc HT. Huệ Quang.
  4. d) Tự trần của HT. Lê Khánh Hòa dài 4 trang, cung cấp cho chúng ta những chi tiết về quá trình CHPG ở Nam Kỳ. Khởi đầu là việc huyện quan Huỳnh Thái Cửu kêu gọi “sửa đạo” năm 1926 ở Trà Vinh, sau đó là cuộc gặp gỡ giữa Hòa thượng với HT Huệ Quang và sư Thiện Chiếu tại chùa Long Khánh tháng 2 năm Đinh Mão (1927), rồi sang tháng 5 năm đó, Giáo thụ Thiện Chiếu đi Hà Nội về mang một số báo Hải Triều Âm của Thái Hư Đại sư (có chương trình Phật giáo hội Trung Hoa... ) ghé qua trường hạ ở Qui Nhơn, Bình Định đưa cho HT. Lê Khánh Hòa xem và thúc giục cụ phải mau tiến hành CHPG không nên để trễ; cho đến khi Hòa thượng cùng các ngài Huệ Quang (chùa Long Hòa, Trà Vinh), Từ Nhẫn (chùa Thới Bình, Mỹ Tho), Thiện Chiếu (chùa Linh Sơn, Sài Gòn) thành lập PHTX và Phật học viện (1928) tại chùa Linh Sơn với sự giúp đỡ tài chính của Trần Nguyên Chấn, Ngô Văn Chương, các sư Thiện Niệm (chùa Viên Giác), sư Từ Phong ở chùa Liên Trì...
  5. e) Những điều cần thiết cho người tại gia tín ngưỡng Phật giáo trình bày các quy tắc của Phật giáo: Quy y; Giữ giới; Lạy Phật, Khen Phật; Trì tụng; Sám hối; Cúng Phật; Ăn chay; Niệm Phật; Phát nguyện.
  6. f) Phật giáo luân lý học, nguyên tác chữ Hán do Hoàng Phi Long dịch, trong 8 trang báo trình bày tiết thứ 1 là Cứu cánh chính học luận giới thiệu Cái Chính học tiêu cực; Chính học tích cực và nêu những thủ đoạn thực hành là: 1. Hàng phục cái Tâm; 2. Tinh tiến cái Nghiệp.
  7. g) Ai tri âm đó biết cho ai! Tác giả (có lẽ là Thiện Chiếu) tự đặt câu hỏi và trả lời về mục đích lập Thư xã là cơ quan truyền bá tư tưởng Phật giáo, sách báo ra trong giai đoạn phôi thai này bán lấy tiền để dùng vào việc mở rộng Thư xã tiến tới lập trường Phật học để dạy dỗ trẻ cô bần, lập xưởng công nghệ để tế độ những người thất nghiệp...
  8. h) Văn uyển đăng ba bài thơ của HT. Bích Liên (người Bình Định): Tĩnh tâm (thể lục bát) và hai bài thơ Đường luật: Vịnh đá vọng phu và Chúc mừng Phật học Thư xã.
  9. i) Hành trình Nhật ký đi cổ động cuộc sáng lập Tòng lâm Phật giáo hội (chính là cuộc vận động chấn hưng Phật giáo ở Nam Kỳ) của HT. Lê Khánh Hòa. Trên gần 9 trang báo, Hòa thượng kể lại cuộc hành trình, bắt đầu ngày 27 tháng Giêng năm Kỷ Tỵ (1929) từ chùa Tiên Linh, Bến Tre đi Châu Đốc, sang Tà Keo, Phnom Penh (Campuchia) rồi về Sa Đéc, Vĩnh Long, Bạc Liêu, Cần Thơ, Rạch Giá ra tận Hòn Quéo. Hơn 1 tháng sau mới về Thư xã.

Vì sao nguyệt san Pháp Âm phải đình bản? Có người cho rằng vì lý do tài chính, nhưng theo lịch sử địa phương thì sau ngày thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương, tờ Dân Cày, tiếng nói của Tỉnh Đảng bộ Mỹ Tho cũng đặt trụ sở tại chùa Sắc tứ Linh Thứu, báo in tại ngôi nhà sát vách chùa. Mọi việc đạo việc đời đều do Giáo thụ Chơn Huê và Thủ tọa Điển (đệ tử của HT Lê Khánh Hòa) sắp xếp. Chính quyền thực dân Pháp phát hiện, tiến hành lục soát chùa Sắc tứ Linh Thứu. Thủ tọa Điển bị truy nã, HT. Lê Khánh Hòa phải ôm kinh sách lên sở Mật thám giải trình. Vì thế Pháp Âm phải đình bản, chỉ ra được một số duy nhất.

Phật Hóa Tân Thanh niên

Phật Hóa Tân Thanh Niên (PHTTN) có 49 trang không kể trang yếu mục và bìa, khổ báo là 14 x 20cm. Bìa 1 trên cùng là chữ Phật Hóa Tân Thanh Niên bằng Quốc ngữ, ở dưới là dòng chữ quản lý Trương Tấn Phát. Ở giữa là chữ PHTTN bằng chữ Hán. Phía dưới ghi: Quyển thứ nhất, giá 0$30. Ở giữa hai hàng này đề Sở Phát hành, chùa Chúc Thọ, xóm Thuốc, xã Hạnh Thông, Gò Vấp (Gia Định).

Bìa 4 ghi Độc giả chú ý: Tập "Phật Hóa Tân Thanh Niên” sẽ lần lượt xuất bản, chư độc giả quân tử ai có lòng yêu muốn mua xin viết thơ và trả tiền trước trọn tập 12 cuốn, giá là 3$00. Thơ tờ, mandat xin đề cho Trương Tấn Phát, Quản lý Phật Hóa Tân Thanh Niên. Chùa Chúc Thọ, xóm Thuốc, xã Hạnh Thông, Gò Vấp (Gia Định)".

In tại nhà in Thạnh Thị Mậu, 186 Rue d’Espague, Sài Gòn.

Nội dung của nguyệt san Phật Hóa Tân Thanh Niên có các yếu mục sau:

  1. a) Ai là người lo đời, thương đời, muốn làm việc cho đời?

Bài báo nêu mục đích của PHTTN là “để gây cái nền chánh tín cho dân tộc nào ưa cái chủ nghĩa hòa bình và muốn cái hạnh phúc sanh tồn trên thế giới” và kêu gọi chư quân tử, ai có lòng bác ái, có nghiên cứu Phật học xin tán trợ cho tờ báo.

  1. b) Nước ta ngày nay cần phải chấn hưng Phật giáo

Trên 12 trang báo, Thiện Chiếu trình bày các vấn đề về Khổ, và cho rằng: Phật giáo không chủ trương thuyết Thượng đế tạo vật; Lời bàn của ông về Phật giáo với Khoa học, Phật giáo với Tôn giáo khá sắc sảo. Tiếp đó Thiện Chiếu nêu các nguyên nhân làm cho Phật giáo nước ta suy đồi và ông kêu gọi phải CHPG bằng cách lập Phật học viện và Phật học xã đào tạo tăng tài, chuyên về giáo nghĩa, lập các công trường, nông trường chuyên về thực nghiệp... 

  1. c) Kính cáo các Sư cụ

Tác giả Tân Thanh Niên nêu vai trò của người xuất gia: gia vụ là hoằng pháp; sự nghiệp là lợi sinh. Ông cho rằng Phật pháp thịnh hay suy là do người xuất gia mà trách nhiệm của các sư cụ - trụ trì các chùa - là đống lương của Phật pháp, quy giám của hậu côn phải chống đỡ Phật pháp và tiếp dẫn hậu côn trở thành những tăng đồ có học. Tác giả kêu gọi: “Các sư cụ là đại biểu của Giáo hội, có lẽ cũng biết tự trọng, mà sớm trả lời cho chúng tôi bằng cách thực hành”.

Lời văn thật quyết liệt, theo chúng tôi, tác giả bài báo là sư Thiện Chiếu.

  1. d) Kính cáo các tín đồ

Tác giả Tân Thanh Niên phân biệt thế nào là xuất gia? Thế nào là tại gia, nêu rõ trách nhiệm của người tại gia là phải tiễu trừ cho tuyệt bọn Ma vương, tổ chức lại Giáo hội cho thuần túy và kêu gọi: “Tín đồ! Nếu muốn thoát ly cái kiếp nô lệ với Ma vương, thì phải mau mau sung vào đội binh “vấn tội”.

  1. e) Nhập học vấn đáp

Tác giả Pháp Linh ghi lại những vấn đáp “vì sao nói đạo Phật là đạo cứu khổ”.

  1. f) Bài diễn thuyết của ông Lương Khải Siêu tại Phật giáo Tổng hội nước Tàu do Bác Ái dịch nói về mối quan hệ giữa thời cuộc với Phật giáo ở Trung Hoa. Lương Khải Siêu cho rằng: “muôn vàn tội ác đều do ở cái vì mình mà thôi. Để khắc phục, phải dựa vào cái gốc là đạo đức”.
  2. g) Một buổi hội nghị tại chùa Linh Sơn

Tác giả Huệ Thanh cho biết: Chiều ngày 16-7-1929 tại chùa Linh Sơn, Sài Gòn tổ chức Hội nghị Tăng già, gồm các liệt vị Hòa thượng tại các chùa: Từ Ân, Hội Khánh, Phú Long, Long Huê, Văn Thánh, Chúc Thọ, Tập Phước, Đức Sơn, Bình Long, Lý Dương Sanh v.v.., chùa Linh Sơn có HT. Khánh Hòa - đương kim trụ trì, sư Thiện Chiếu và ông Trần Nguyên Chấn Commis giúp việc Dinh Đốc lý Sài Gòn, hộ chủ chùa Linh Sơn, bàn về chấn hưng Phật giáo.

Đầu tiên, Commis Chấn trình bày một số sự việc: năm 1923 ông Chấn thỉnh sư Thiện Chiếu về chùa Linh Sơn, năm 1925 Thiện Chiếu đi làm Giáo thụ trường “Hạ” tại chùa Chúc Thọ, Gò Vấp. Ở đó Thiện Chiếu định tổ chức “Phật giáo Thanh niên học Hội”, mục đích đào tạo nhân tài ra đảm đương Phật pháp. Nhưng tiếc thay, Hội ấy không thành lập được bởi Thiện Chiếu lúc đó còn trẻ tuổi, chưa được Giáo hội tín nhiệm. Đến năm 1926, một tôn giáo mới (đạo Cao Đài) ra đời tại Nam Kỳ, nên mới có phong trào CHPG. Cuộc vận động chấn hưng do HT. Khánh Hòa chủ trương chỉ được một số ít chùa hưởng ứng, trong 3,4 năm trường cũng lắm phen thất bại, nhưng nhờ nghị lực của các đồng chí, tuy chưa kết quả hoàn toàn, cũng lập được PHTX và Phật học viện. Cũng năm này, sư Thiện Chiếu giao lại chùa Linh Sơn cho Commis Chấn và khuyên ông Chấn thỉnh HT. Khánh Hòa là người đức cao vọng trọng làm trụ trì để tổ chức tùng lâm. Tới tháng 7-1929, HT Khánh Hòa đã thường trụ tại Linh Sơn ba bốn tháng. Ông Chấn đề nghị chư vị Hòa thượng mở lòng từ bi quan tâm, chỉ bảo giúp đỡ công việc của ông ở chùa Linh Sơn. Tiếp sau, sư Thiện Chiếu phát biểu làm rõ thêm lý do việc ông giao chùa lại cho Commis Chấn và nêu quan điểm CHPG của ông là "chống các hủ tục ở bên trong và tà thuyết ở bên ngoài bấy lâu nay làm cho lu mờ cái nhân nghĩa của Phật giáo, ngăn lấp cái đường sáng suốt của chúng sinh”.

Hòa thượng chùa Hội Khánh thay mặt liệt vị Hòa thượng, trả lời vắn tắt: “Các ngài có nhiệt tâm như thế, chúng tôi lấy làm hoan hỷ lắm, nhưng các ngài cứ lo tiến hành, còn phần chúng tôi thì xin để cho chúng tôi suy nghĩ lại”.

Bài báo đã cung cấp cho chúng ta những tư liệu quý về hoạt động CHPG ở Nam Kỳ lúc bấy giờ. Cũng qua bài này chúng ta biết được tờ PHTTN có thể ra đời vào tháng 9 hoặc tháng 10 năm 1929 ngay sau ngày tờ Pháp Âm số 1 bị đình bản.

  1. h) Chương trình chùa của "Phật Hóa Tân Thanh Niên” sẽ lập. Từ trang 37 - 48 đăng 5 chương (1. Tôn chỉ: 7 điều; 2. Cách tổ chức: 4 điều; 3. Chức vụ và quyền hạn các viên chức: 18 điều; 4. Chùa và tài sản của chùa: 3 điều; 5. Công trụ quy ước: 52 điều) chương trình chùa PHTTN.

Tuy không ghi rõ trong tờ nguyệt san, nhưng hầu hết bài vở trong tờ báo là do sư Thiện Chiếu đảm nhiệm, có thể nói sư Thiện Chiếu là người sáng lập tờ Phật Hóa Tân Thanh Niên(2).

Đáng tiếc Phật Hóa Tân Thanh Niên - tờ báo tiếp sức cho nguyệt san Pháp Âm cũng chỉ ra được một số phải đình bản vì lý do tài chính.

Có thể nói nguyệt san Pháp Âm và Phật Hóa Tân Thanh Niên là hai đạo quân tiên phong dọn đường đi trước cho báo chí Phật giáo phát triển ở cả ba miền trong giai đoạn CHPG sau này. 

Nguyễn Đại Đồng

(1) Sách 100 câu hỏi đáp về Phật giáo ở thành phố Hồ Chí Minh,Trần Hồng Liên, Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh và Nxb Văn Hóa Sài Gòn, 2006, câu 072, tr.178 viết: “Năm 1931, Nam Kỳ Nghiên cứu Phật học hội là hội Phật học đầu tiên cả nước được thành lập tại chùa. Cơ quan ngôn luận là tờ Pháp Âm, nhưng chỉ ra được một số duy nhất thì bị Pháp ra lệnh đình chỉ”. Thực ra cơ quan ngôn luận của Hội Nam Kỳ Nghiên cứu Phật học là tờ Từ Bi Âm ra số đầu tiên vào ngày 1-1-1932, còn tờ Pháp Âm bị đình bản từ tháng 9 năm 1929. (2) Tác giả Nguyễn Q. Thắng trong Từ điển nhân vật lịch sử cho rằng PHTTN là tác phẩm của sư Thiện Chiếu.